Gemeenten verwachten eigen regie, zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van jongeren en jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB). Voor velen van hen is dit teveel gevraagd.

Inhoud

De gemeente Amsterdam vroeg aan mensen met een LVB hoe zij aankijken tegen de verwachtingen van anderen. Wat zijn hun ervaringen?

Kortdurende subsidie voor gemeenten

Vanuit het programma Gewoon Bijzonder kregen 11 projecten een kleine subsidie. Met deze subsidie konden gemeenten, samen met onderzoeksinstellingen, onderzoeken welke vorm van zorg en ondersteuning waardevol is voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Wat hebben deze projecten opgeleverd?

VN-verdrag Handicap

Volgens het VN-verdrag moeten mensen met een beperking volledig deel kunnen uitmaken van de maatschappij. Onder andere door zelf te kunnen bepalen waar zij wonen. En door toegang te hebben tot de zorg en ondersteuning die nodig is. We bekijken de resultaten van de projecten aan de hand van thema's van het VN-verdrag Handicap.

In het VN-Verdrag staan de volgende 8 thema’s centraal:

  • Cultuur, sport en vrije tijd
  • Toegankelijkheid en mobiliteit
  • Werk en inkomen
  • Gezondheid en Zorg
  • Zeggenschap en eigen regie
  • Onderwijs en ontwikkelen
  • Deelname aan politiek en openbare leven
  • Zelfstandig leven

De 11 gefinancierde projecten vallen grofweg onder 3 van deze 8 thema’s. Wij lichten de resultaten toe aan de hand van deze 3 thema's, in drie verschillende publicaties.

Deze eerste publicatie gaat over het thema ‘zelfstandig leven’. Deel 2 gaat over ‘toegankelijkheid en mobiliteit’. Deel 3 gaat over het thema ‘zeggenschap en eigen regie’.

Deel 1: zelfstandig leven

Zelfstandigheid van mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) kan onder andere worden versterkt door hen te stimuleren minder gebruik te maken van de hulpverlening en meer een beroep te doen op hun sociale netwerk. Maar jongvolwassen met een LVB zijn kwetsbaar.

Maatjesprojecten en Vriendenkringen

Deze jongeren hebben vaak moeite met zelfstandigheid en hebben doorgaans geen sterk sociaal netwerk. Om hen te helpen zijn ‘Maatjesprojecten'en ‘Vriendenkringen’ ontwikkeld. Wat zijn de ervaringen van de jongeren hiermee?

Lees meer over Maatjesprojecten en Vriendenkringen
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In de Maatjesprojecten worden mensen met een licht verstandelijke beperking gekoppeld aan een vrijwilliger, zodat ze samen leuke of nuttige activiteiten kunnen ondernemen. Het project Vriendengroepen maakt gebruik van een netwerkbenadering: ongeveer vijf mensen met een licht verstandelijke beperking komen eens per maand onder leiding van een vrijwilliger bij elkaar.

 

Deelnemer over Maatjesproject: 'Nu kan ik zelfstandig reizen. Als ik naar school ga of werk of stage maakt niet uit. Dan pak ik de metro gewoon.'

De onderzoekers vroegen aan jongeren met een LVB of de Maatjesprojecten en Vriendenkringen hen hebben geholpen bij het uitbreiden van hun sociale netwerk. Ze gaven aan dat zij door de Vriendenkringen en de Maatjesprojecten de buurt beter hadden leren kennen. Dit was gelukt omdat zij samen met elkaar leuke dingen deden. Hierdoor groeide hun zelfvertrouwen. Zo durfden ze het bijvoorbeeld aan om zelf naar nieuwe plekken te reizen met het openbaar vervoer.

Ook vonden deelnemers dat hun sociale vaardigheden verbeterden. Dr. Jeanine Suurmond van het Academisch Medisch Centrum (AMC): ‘Het zijn belangrijke initiatieven, omdat er bij deze kwetsbare groep veel eenzaamheid lijkt te zijn.’ Helaas gebeurde het sluiten van nieuwe vriendschappen door deze initiatieven nagenoeg niet, ondanks dat dit een belangrijke reden was voor deelname aan het onderzoek. 

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

De inzichten die zijn opgedaan door de onderzoekers en de gemeente Amsterdam zijn in een factsheet samengevat. Ook leest u hierin welke methode de onderzoekers hebben gebruikt om in gesprek te raken met jongeren en jongvolwassenen met een LVB. Deze methode biedt andere gemeenten wellicht ook handvatten om met deze groep in gesprek te raken.

Thuis in de wijk

Jongeren met een LVB die gewoon in de wijk wonen ervaren ook problemen, maar vinden het moeilijk om daar met anderen over te praten. Zorginstelling Prisma, de Universiteit voor Humanistiek en de gemeente Loon op Zand gingen samen op zoek naar manieren die hen in staat stellen om te verduidelijken wat het leven in de wijk voor hen betekent. De onderzoekers brachten het dagelijks leven van de jongeren in beeld binnen een locatie van Stichting Prisma, een zorgorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking in de gemeente Loon op Zand. Dit deden zij door de jongeren te observeren, te interviewen en door hen te vragen foto’s van hun omgeving te maken via de zogeheten Photovoice methode.

Wat is Photovoice?
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Photovoice is een methode waarin fotografie wordt gebruikt om informatie te verzamelen. Daardoor is de methode zeer geschikt voor mensen die wat meer moeite hebben zich mondeling uit te drukken. De jongeren en jongvolwassenen met een LVB maken foto’s van situaties, evenementen of dingen die een rol spelen in hun dagelijks leven in de wijk en die belangrijk voor hen zijn. Deze foto’s bieden inzicht in wat het dagelijks leven in de wijk voor jongeren en jongvolwassenen met LVB voor hen betekent en wat bevorderend en belemmerend werkt. Dit voorbeeld laat zien dat de jongeren veel foto's van hun woonomgeving hebben gemaakt. 

'Als ik dingen moet regelen wil ik dat ik daar echt bij betrokken word. Dat vind ik belangrijk. Dat ik soms mijn eigen dingen kan regelen.'

Dit resulteerde onder andere in een visuele weergave van wat de jongeren doen en ervaren op een gemiddelde dag, zodat zij hun ervaringen kunnen laten zien aan anderen. ‘Uit ons onderzoek blijkt dat jongeren met een licht verstandelijke beperking zich geen wijkbewoner voelen en bij de gemeente niet goed in beeld zijn’, aldus drs. Rimke Griffioen, beleidsadviseur bij Prisma. In een reactie op het onderzoek geeft de gemeente Loon op Zand aan voortdurend open te staan voor initiatieven die zelfstandigheid van kwetsbare burgers kunnen versterken. Zoals mensen met een lichte verstandelijke beperking. 

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

Er is  op dit moment onvoldoende bekend waar jongeren en jongvolwassenen met een LVB behoefte aan hebben als het gaat om wonen, zorg en ondersteuning in de wijk. Niet alleen de resultaten maar ook de bijzondere methode (photovoice) van dit onderzoek geeft andere gemeenten inzicht in deze problematiek. Op deze factsheet vatten de onderzoekers zowel methode als resultaten samen.  

Lees meer over de resultaten van dit project
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Het project heeft zes thema's aan het licht gebracht, waarvan de jongeren aangaven dat ze die als knelpunten beschouwen in hun huidige leven. 

Thema 1. Ontheemd voelen

De jongeren komen als ze in een groep gaan wonen in een nieuwe omgeving terecht. Dit heeft een gevoel van ontheemding als gevolg. 'In het gezin waar papa en mama waren en een zus en broertjes en dat is hier niet. Hier ben je meer op jezelf.'

Thema 2. Vertrouwensband behoeven

Door de vertrouwensband die de jongeren met de begeleiders hebben, vragen de jongeren om hulp, maar dit werkt ook andersom. De hulp of steun die zij ontvangen leidt ook tot versterking van deze vertrouwensband. 'Als het erop aankomt qua werk, dan praat ik er liever met een begeleider over. Ja, dat is gewoon echt een vertrouwenspersoon.'

Thema 3. Zekerheid behoeven

De jongeren hebben behoefte aan zekerheid en houden zich vast aan het bekende. 'Ik denk dat dat mij wel wat rust geeft om te kunnen zien van, oké, die begeleider is er.'

Thema 4. Zelfredzaam willen zijn

Naast de behoefte aan zekerheid in een begeleid leven is er evengoed een wens om zelfredzaam te zijn. Deze ambivalentie is een belangrijk kenmerk van hun beleving van het wonen in de wijk. Enerzijds willen de jongeren bijvoorbeeld zelf hun eigen beslissingen kunnen nemen, maar tegelijkertijd erkenen ze dat ze daar hulp bij nodig hebben. 'Als ik dingen moet regelen dan wil ik wel dat ik daar echt bij betrokken word. Het liefst wil ik het zelf doen, maar soms gaat het niet altijd. Maar ja, dat vind ik belangrijk ja. Dat ik soms mijn eigen dingen kan regelen.'

Thema 5. Rust zoeken

De jongeren ervaren in de woongroep veel drukte. Door alle prikkels die zij hier voelen kan het hoofd vol raken. En ervaren zij dit als erg vermoeiend.

Thema 6. Miskend worden

De jongeren geven aan soms het gevoel te hebben dat zij niet voor vol aangezien worden. Wanneer hem gevraagd wordt naar wat hij ervan zou vinden als hij meer contact met de buurt zou hebben, vertelt een deelnemer: 'Heel vaak hoor je: mensen met een beperking, dat zijn hele lage mensen met een heel laag IQ.'

straatbeeld

Sociale inclusie door de WijKring

WijKring is een concept dat bijdraagt aan sociale inclusie, door mensen met een beperking binnen een wijk met elkaar in contact te brengen. Mensen met een verstandelijke beperking worden bijvoorbeeld ondersteund om zelfstandig te wonen. Een WijKring bestaat uit 8 mensen die op loopafstand van elkaar wonen en die zich inzetten voor de wijk én voor elkaar.

De gemeente Nijmegen wilde in iedere wijk een WijKring instellen. Maar eerst wilde de gemeente weten hoe effectief deze zijn. Via gesprekken met deelnemers en begeleiders en is gekeken wat goed gaat, wat het oplevert en wat beter kan.

Individuele- en groepsinterviews met de doelgroep laten zien dat bij zowel deelnemers als ondersteuners positieve ervaringen zijn met WijKring. Bijvoorbeeld het creëren van sociale contacten, behoud of toename van autonomie en het ondernemen van activiteiten in de wijk. Op deze manier bouwen mensen met een LVB een informeel netwerk op waarin ze elkaar kunnen helpen en waardoor professionele ondersteuning kan worden afgebouwd.

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

Naar aanleiding van het onderzoek naar WijKring zijn een promotievideo en een handreiking ontwikkeld. Beide zijn ter beschikking gesteld zodat andere gemeenten hier hun voordeel mee kunnen doen als zij erover denken een WijKring te starten.

De handreiking ‘In verbinding met de wijk’ beschrijft in zes stappen hoe er binnen de aanpak WijKring invulling gegeven wordt aan wijkgericht werken.

De promotievideo ziet u hieronder. 

Colofon Redactie D-taled.nl: Dieuwke de Boer en ZonMw

Dit artikel verscheen in de nieuwsbrief Gehandicapten en Chronisch Zieken oktober 2018.

Gerelateerd

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website