Gemeenten verwachten eigen regie, zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid van jongeren en jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB). Voor velen van hen is dit te veel gevraagd.

Inhoud

Kortdurende subsidie voor gemeenten

Vanuit het programma Gewoon Bijzonder kregen 11 projecten een kleine subsidie. Met deze subsidie konden gemeenten, samen met onderzoeksinstellingen, onderzoeken welke vorm van zorg en ondersteuning waardevol is voor mensen met een licht verstandelijke beperking en hoe dit aanbod zo toegankelijk mogelijk kan worden gemaakt.

VN-verdrag handicap

Wat hebben deze projecten opgeleverd als we ze in het licht houden van de thema’s van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap? Volgens het VN-verdrag moeten mensen met een beperking volledig deel kunnen uitmaken van de maatschappij, onder andere door zelf te kunnen bepalen waar zij wonen en door toegang te hebben tot de zorg en ondersteuning die nodig is. 
 

Deel 3: eigen regie

Zelf kunnen beslissen over je eigen leven, een belangrijk onderdeel uit het VN-verdrag, is niet altijd gemakkelijk voor een kwetsbare groep als jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB).

Financiële zelfredzaamheid

Eigen regie betekent ook dat jongeren met een LVB op financieel gebied zelfredzaam moeten kunnen zijn. Goed omgaan met geld blijkt echter lastig voor deze groep jongeren.

De gemeente Nijmegen, Het InterLokaal en de Hogeschool van Arnhem Nijmegen (HAN) onderzochten in samenwerking met 3 co-onderzoekers met een lichte verstandelijke beperking, wat zíj belangrijk vinden bij omgaan met geld. Jongvolwassenen willen graag inzicht in hun eigen uitgaven, ze willen weten waar ze recht op hebben en ze willen financiele kwesties kunnen begrijpen. Eenvoudige taal is dus belangrijk. 

In het VN-Verdrag staan de volgende 8 thema’s centraal:

  • Cultuur, sport en vrije tijd
  • Toegankelijkheid en mobiliteit
  • Werk en inkomen
  • Gezondheid en Zorg
  • Zeggenschap en eigen regie
  • Onderwijs en ontwikkelen
  • Deelname aan politiek en openbare leven
  • Zelfstandig leven 

De 11 gefinancierde projecten vallen grofweg onder 3 van deze 8 thema’s. Wij lichten de resultaten toe aan de hand van deze 3 thema's, in drie verschillende publicaties.

Deel 1 ging over zelfstandig leven. Deel 2 ging over toegankelijkheid. Dit is deel 3: eigen regie. 

 

'Dit project waar ik bij zat heeft veel voor mij betekend. Met name dat je jezelf kan laten horen.'

De resultaten zijn verwerkt in persoonlijke verhalen en een voorlichtingsfilm met tips over beter omgaan met geld. Zo is bijvoorbeeld de app 'Goed Geld' ontwikkeld om jongeren te ondersteunen bij het budgetteren van hun inkomsten en uitgaven. Ook is er de app ‘Budget de baas’. Deze app maakt het makkelijker om op tijd hulp te vragen voordat financiële problemen uit de hand zijn gelopen.

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

Veel gemeenten maken zich sterk voor het bestrijden van armoede en schuld. Voor jongvolwassenen met een LVB die zelfstandig (gaan) wonen is financiële zelfredzaamheid een grotere uitdaging dan voor anderen. De onderzoekers bevelen aan op diverse manieren bekendheid te geven aan de dienstverlening van zorg- en welzijnsorganisaties die ondersteuning bieden bij financiën. Zoals budgetbeheer, budget coaching en schuldhulpverlening.

Dit project heeft onder andere informatieve filmpjes opgeleverd waarin tips worden gegeven hoe mensen met een LVB beter kunnen omgaan met geld en daarbij ondersteund kunnen worden.

Producten

De projectresultaten zijn te vinden op de website van de HAN.

Grip op je knip

Het project Grip op je knip voert een effectonderzoek uit naar de budgettraining voor mensen met een licht verstandelijke beperking die schulden hebben. Het doel van de training is om de deelnemers vaardigheden en kennis aan te leren die zij kunnen inzetten om hun eigen financiële administratie zelfstandig op orde te krijgen en te houden. Ook leren de deelnemers waar zij in hun directe omgeving naar toe kunnen gaan als zij ondersteuning nodig hebben. 

De effecten van deelname aan deze budgettrainingen zijn nog niet eerder gemeten. Met dit project willen de onderzoekers dan ook inzicht krijgen in de effectiviteit van de budgettraining op de financiële zelfredzaamheid van jongeren en jongvolwassenen met een LVB. Ook wordt, op basis van deze inzichten, de budgettraining waar nodig verbeterd. 

Het project is momenteel nog gaande en de resultaten uit dit onderzoek zijn daarom helaas nog niet beschikbaar. De eerste indruk is echter dat de bestaande budgettraining een goed hulpmiddel is waarmee gemeenten een zinvol instrument in handen hebben om LVB jongeren te ondersteunen. Hiermee biedt het project handvatten voor de gemeentelijke en uitvoeringspraktijk om trainingen op het terrein van financiële educatie aan mensen met een LVB te verbeteren.
 

Inzicht in de begeleidingsbehoefte rondom het 18e levensjaar

Op je 18e ben je officieel volwassen. Een belangrijk moment; de overgang van jeugd naar volwassenheid. Ook voor jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking brengt dat meer verantwoordelijkheden en verwachtingen met zich mee. Zij vinden dit vaak lastig en voelen zich hierdoor onzeker. Uit interviews met hen en hun ouders komt naar voren dat zij niet tevreden zijn met de begeleiding die zij krijgen rond het 18e levensjaar. 

Deze begeleiding moet aansluiten bij hun wensen en behoeften en bovendien rekening houden met hun beperking. Door interviews met jongvolwassenen met een LVB en hun verwanten en begeleiders is inzicht verkregen in wat er voor hen veranderde rondom hun 18e levensjaar. Onderzoeker Monique Koks-Leensen: 'De samenwerking met jongvolwassenen met een LVB was voor mij als onderzoeker erg waardevol om deze groep beter te leren kennen. De open gesprekken met jongvolwassenen laten zien dat de meesten van hen gericht zijn op hun toekomst.'

Met de interviews brachten de onderzoekers het levensverhaal rondom de 18e verjaardag in kaart en zijn zowel positieve als negatieve ervaringen met begeleiding boven tafel gekomen. Om de gesprekken te ondersteunen, werd gebruik gemaakt van visuele ondersteuning in de vorm van een tijdlijn. 

‘Instellingen kijken gelijk heel anders op je. Je hebt allemaal andere regels voor mensen van achttien. Maar zelf als persoon voel je geen verschil.'

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

Voor alle gemeenten geldt dat het belangrijk is inzicht te krijgen in wat precies de behoeften van de jongeren en hun begeleiders zijn rondom het 18e levensjaar. De onderzoekers doen aanbevelingen zoals: bereid jongeren en hun ouders op tijd voor op de veranderingen rondom hun 18e levensjaar; zorg voor duidelijkheid over mogelijkheden voor ondersteuning. Maar vooral: betrek de jongeren om wie het gaat als je beleid gaat ontwikkelen.

Product

Bevindingen project begeleidingsbehoefte

Een jongere met een licht verstandelijke beperking is meer dan een cliënt

Ook in de regio Zuidoost-Brabant waren 15 gemeenten op zoek naar manieren om de zorg voor jongeren met een LVB, als ze 18 worden, beter te kunnen laten aansluiten op de zorg vanuit de Jeugdwet. Naast passende zorg is het ook belangrijk dat professionals inzien dat ze niet alleen cliënt zijn maar bijvoorbeeld ook kind of vriend van iemand anders. 

Door Fontys Hogeschool is daarom een gesprekskaart ontwikkeld die helpend kan zijn om goed in gesprek te gaan met jongeren met een LVB. De gesprekskaart kan helpen om aan te sluiten bij vragen waar de jongeren mee stoeien. Ook biedt de gesprekskaart de mogelijkheid om de focus te leggen op wat zij voor anderen betekenen. Voor het daadwerkelijk aansluiten bij jongeren met een LVB is veel meer nodig dan één enkel hulpmiddel: de manier van bejegenen, relatieopbouw, vertrouwen en het nemen van tijd zijn belangrijke voorwaarden om tot een goed gesprek te komen en daarmee de zorg af te stemmen op de jongere, zeker rondom de adolescentieleeftijd.

getekende toelichting op de tekst
Toelichting afbeelding
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In de samenwerking tussen de jongeren en de zorgprofessional is sprake van vijf spanningsvelden:

  • signaleren versus stigmatiseren
  • betuttelen versus ondersteunen 
  • beleid versus beperkingen
  • transitie versus vertouwensband  
  • resultaatgericht versus de lange adem

Bron: hoofdstuk 5 Rapportage 'Jongeren met een LVB niet louter cliënt'

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

Gemeenten zoeken naar manieren hoe ze de zorg voor jongeren met een LVB, als zij 18 worden, kunnen laten aansluiten op de zorg vanuit de Jeugdwet. In gesprek komen met de jongeren, met behulp van een gesprekskaart, helpt de gemeente hierbij.

Product

Rapportage 'Jongeren met een LVB niet louter cliënt'

Levenscoach 

Een andere vorm van ondersteuning voor jongeren en jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking is de ‘levenscoach’ die MEE ontwikkelde. Deze coach wordt niet alleen ingeschakeld als er een hulpvraag is, maar biedt langdurige en proactieve ondersteuning bij het omgaan met belangrijke levensvragen. Dit kunnen allerlei zaken zijn, bijvoorbeeld rond het organiseren van zorg, problemen op school, relatieproblemen, huisvesting, werk en financiën.

Belangrijke vragen zijn bijvoorbeeld: hoe houd je contact met vrienden; hoe regel je je eigen geldzaken; hoe ga je ermee om als mensen je vragen iets te doen dat niet mag? De coach blijkt de drempel om ondersteuning in te roepen te verlagen, waardoor eerder hulp kan worden geboden.

afbeelding met kruispunt

In dit project werkten jongeren met een LVB samen met MEE IJsseloevers, Windesheim Flevoland, en de gemeenten Noordoostpolder en Almere. Ze bekeken of de inzet van de levenscoach effectief is, of dat er wellicht verbeteringen mogelijk zijn. Er werden interviews afgenomen met jongeren met een LVB en er werd gebruik gemaakt van focusgroepen met ouders en professionals.
De meerwaarde van een levenscoach zit voor cliënten vooral in de langdurige betrokkenheid en de actief betrokken houding van een Levenscoach. De Levenscoach zoekt zelf regelmatig actief contact met de cliënt. 

Wat kunnen andere gemeenten van dit onderzoek leren?

Professionals zien meerwaarde in de inzet van een levenscoach. Door de lange betrokkenheid van de levenscoach kan er goed worden ingespeeld op vraagstukken in het leven van de cliënt. Hierop kan worden bijgestuurd waardoor grotere problemen (zoals bijvoorbeeld schuldenproblematiek) voorkomen kunnen worden. Omdat jongeren met een LVB oververtegenwoordigd zijn binnen het justitiële domein, heeft het meerwaarde wanneer levenscoaches, als langdurig betrokken onafhankelijke cliëntenondersteuners, in beeld zijn bij justitiële organisaties en bij gemeenten.

Product

Rapport Leven vol kruispunten

Gerelateerd

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: Onderkant website