Verslag symposium | publicatiedatum 30-03-2016

Zingeving in zorg: De mens centraal

Aandacht voor zingeving in de zorg draagt bij aan verbetering van kwaliteit van zorg

Handen houden elkaar vast

Zingeving in zorg: De mens centraal

Aandacht voor zingeving in de zorg draagt bij aan verbetering van kwaliteit van zorg

Wat is zingeving? Waarom aandacht voor zingeving? Hoe draagt zingeving bij aan betere kwaliteit van zorg? En hoe om te gaan met levensvragen?

Om antwoord te geven op deze en nog veel meer vragen, heeft ZonMw een signalement uitgebracht rondom het thema Zingeving in zorg. Met dit signalement wil ZonMw het debat over zingevingsvraagstukken een extra impuls geven en kennisontwikkeling stimuleren.

ZonMw wil bereiken dat de kwaliteit van zorg verbetert door het verwerven van meer kennis op dit gebied. “We worden hierin sterk ondersteund door de definitie van positieve gezondheid van Machteld Huber waar zingeving één van de zes domeinen is,” zegt ZonMw-directeur Henk Smid. Het signalement is op 18 maart tijdens een symposium overhandigd aan Cathy van Beek, bestuurder Radboudumc en aan Ab Klink, bestuurder zorgverzekeraar VGZ. “Dit onderwerp vraagt om dappere dokters, dappere bestuurders én dappere verzekeraars,” aldus Klink.

Ab Klink, Henk Smid en Cathy van Beek
Ab Klink (links), Henk Smid (midden) en Cathy van Beek (rechts)

Wat is zingeving?

Over de termen zingeving in spiritualiteit is doorlopend discussie: zingeving stuit op verzet omdat het een eenzijdige nadruk zou leggen op cognitieve processen, en spiritualiteit zou te religieus en zweverig zijn. Carlo Leget, hoogleraar Zorgethiek en bijzonder hoogleraar Palliatieve zorg aan de Universiteit voor Humanistiek gaat in zijn presentatie op zoek naar de betekenis van zingeving.

Tijdens de voorbereiding van zijn presentatie werd Carlo Leget geïnspireerd door een tekst van Bob Dylan.

“The only thing we knew for sure about Henry Porter, is that his name wasn't Henry Porter”

“Ditzelfde geldt eigenlijk ook voor zingeving,” aldus Leget. “Zingeving is moeilijk in een definitie te vatten, maar is voortdurend overal aan de orde. Het gaat tot in de haarvaten van alledag door.”

Man maakt een selfie van zichzelf en de zaal met zijn mobiel
Robert Schell van het Rotterdams Centrum voor Theater maakt een selfie, samen met het publiek. Het Rotterdams Centrum voor Theater verzorgde de intermezzo’s tijdens het programma.

Waarom is het belangrijk dat een zorgverlener ook aandacht heeft voor zingeving?

Vanuit drie verschillende perspectieven, zorgverlener, patiënt en bestuurder, wordt het belang van aandacht voor zingeving bij de zorgverlener toegelicht.

Jan Smit, hoogleraar Interne Geneeskunde Radboudumc, laat de kant van de zorgverlener zien. Hij pleit voor een omgeving waarin betekenis, bezieling en verbondenheid centraal staan. Jopie Verhoeven, voorzitter van de Patiëntenadviesraad van het Radboudumc, benadrukt het belang gezien vanuit de patiënt. Zij doet dit in de vorm van een videoboodschap. En tot slot licht bestuurder Cathy van Beek toe wat het Radboudumc onderneemt op het gebied van persoonsgerichte zorg waar de menselijke maat voorop hoort te staan. “Bij al onze kerntaken is patiëntenparticipatie van belang. Patiënt als partner in de zorg, patiënt als docent in het onderwijs en patiënt als consulent in het onderzoek.”

Ambassadeurs aan het woord

Wat betekent zingeving voor u? Waarom meer aandacht voor zingeving? Wat zou er op korte termijn moeten gebeuren op het gebied van zingeving? Vijf ambassadeurs aan het woord.

Hoe bijdragen aan zingeving?

Een mooie toepassing hoe zingeving in de praktijk kan bijdragen aan verbetering van kwaliteit van zorg, laat Christien Begemann zien. Zij licht toe hoe we om kunnen gaan met levensvragen bij ouderen. “Helaas bleek het nodig te zijn daar een Kwaliteitsstandaard voor te ontwikkelen.”

Christien Begemann

Christien Begemann is werkzaam bij Vilans, kenniscentrum voor langdurige zorg en heeft samen met een groot aantal zorgpartijen vanuit het expertisenetwerk Levensvragen voor ouderen een Kwaliteitsstandaard Levensvragen ontwikkeld. “Aandacht voor zingeving hoeft helemaal niet veel extra tijd te kosten.”

Discussie over hoe nu verder?

Onder de bezielende leiding van René van Leeuwen, lector Zorg en zingeving aan de Hogeschool Viaa, gingen de aanwezigen met elkaar in gesprek wat er nodig is om zingeving in de zorg beter op de agenda te krijgen. 

De belangrijkste vraagstukken die ter sprake kwamen, zijn:

  • Hoe organiseer je holistische patiëntenzorg? Wat zijn determinanten en mechanismen van best practices?
  • Hoe organiseer je multidisciplinaire samenwerking rond zingevingsvraagstukken?
  • Hoe kan er een betere aansluiting ontstaan tussen (aandacht voor zingeving in) de opleiding en de zorgpraktijk?
  • Hoe kan aandacht voor zingeving worden bevorderd in de sector public health?

ZonMw wil met deze en andere kennisvragen graag verder, liefst in een eigenstandig kennisprogramma, en zal hiertoe als eerste in gesprek gaan met hoofdopdrachtgever VWS.